به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، طرح ویژه حفاظت و احیاء بافت تاریخی شهر همدان پس از بررسی و تائید در کمیته فنی شماره ۳ معاونت شهرسازی معماری طی جلسات مورخ ۷ مرداد و ۲۵ شهریور ۱۴۰۴ در جلسه شورایعالی شهرسازی و معماری مورخ ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ ارائه و به تصویب رسید و در تاریخ یکم اردیببهشت ۱۴۰۵ طی مکاتبهای از جانب دبیرشورایعالی شهرسازی و معماری به استاندار همدان اعلام شد.
همدان، یکی از پایتختهای کهن تاریخ و تمدن ایران، شاهد گامی بلند در جهت حفظ میراث گرانبها و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان خود است. تصویب «طرح ویژه حفاظت و احیای بافت تاریخی شهر همدان» توسط شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، فصل نوینی را در برنامهریزی مدیریت شهری و تأمین زیرساختها و خدمات شهری گشوده است.
به گفته سیداحمد حسینی نیا مدیرکل دفتر معماری، طراحی شهری و بافتهای واجد ارزش وزارت راه و شهرسازی، بافت تاریخی شهر همدان با مساحتی در حدود ۵۱۸ هکتار که ۳۵/۸ درصد از مساحت شهر را به خود اختصاص داده، از شاخصترین مجموعههای سکونتگاهیِ با سابقه تاریخی و هویتی دارای اهمیت در ایران است. به همین دلیل و به جهت حفظ هویت فرهنگی و تاریخی شهر در کنار ارتقاء کیفیت زندگی ساکنان محدوده بافت تاریخی، برنامهریزی و اقدام جهت بهبود زیرساختها و خدمات شهری از نکات حائز اهمیت در این بافت بوده است.
به گفته حسینی نیا، تهیه طرح ویژه حفاظت و احیاء بافت تاریخی شهر همدان از شهریور ماه ۱۴۰۱ در اداره کل راه و شهرسازی استان همدان در حال تهیه بوده است و در نهایت پس از بررسی و تائید در کمیته فنی شماره ۳ معاونت شهرسازی معماری در شورایعالی شهرسازی و معماری ایران ارائه شد و به تصویب رسید و در تاریخ ۱ اردیبشهت ۱۴۰۵، طی مکاتبهای از جانب دبیرشورایعالی شهرسازی و معماری به استاندار همدان اعلام شد.
به گفته وی، این طرح که پس از بررسیهای کارشناسی دقیق و با در نظر گرفتن نیازهای امروز و میراث دیروز تدوین شده است، در وهله اول، رفاه و آسایش زندگی مردم را سرلوحه اهداف خود قرار داده است.
بر اساس اعلام دفتر معماری، طراحی شهری و بافتهای واجدارزش، به واسطه این طرح، اقداماتی به شرح زیر برای بهبود زندگی شهروندان محقق میشود. این اقدامات شامل این موارد است:
تأمین خدمات حیاتی؛ با تأکید بر تأمین کاربری درمانی در مقیاس محله و دسترسی مناسب، نیازهای بهداشتی و درمانی ساکنان بافت تاریخی به بهترین شکل پاسخ داده خواهد شد.
ایجاد فضاهای دلنشین، امن و حفظ هویت محلات؛ تثبیت کاربری باغات و اراضی بایر به عنوان فضای سبز عمومی و افزایش سرانه فضای سبز، علاوه بر طراوت بخشی به شهر، فضاهایی امن و دلپذیر برای تفریح و استراحت شهروندان فراهم میآورد. همچنین، توجه ویژه به ضوابط ایمنی در برابر زلزله، آتشسوزی و فرونشست، آرامش و امنیت خاطر را برای ساکنان به ارمغان میآورد و ممنوعیت استقرار کاربریهای شهری نامتناسب در محلات بافت تاریخی، ضمن حفظ آرامش و کاهش ترافیک، هویت اصیل و روح زندگی در این محلات را زنده نگه میدارد.
پیادهمداری و زندگی سالم؛ اصلاح معابر با رویکرد "خیابان کامل" و اولویت دادن به مسیرهای پیادهمدار، شهروندان را به فعالیت بدنی و استفاده از حمل و نقل پاک تشویق کرده و به ارتقای سلامت عمومی و کاهش آلودگی هوا کمک شایانی میکند.
تقویت و پویایی بافت؛ ارائه مشوقهای حمایتی برای سرمایهگذاری و حفاظت از بناهای تاریخی، انگیزه لازم را برای حضور فعالتر شهروندان و سرمایهگذاران در بافت تاریخی فراهم آورده و به پویایی و سرزندگی این منطقه کمک خواهد کرد.
به گفته حسینی نیا، همچنین این طرح در حوزه برنامهریزی مدیریت شهری، با رویکردی جامعنگر مسیر روشنی را ترسیم کرده است. از جمله این رویکردها می توان به مدیریت یکپارچه و تخصصی، حفاظت علمی و اصولی، ساماندهی هوشمندانه ساخت و ساز، احیای عناصر طبیعی و تاریخی اشاره کرد.
مدیریت یکپارچه و تخصصی: تأسیس «شهرداری بافت تاریخی همدان» با ساختار تشکیلاتی و تخصصی، نویدبخش مدیریت متمرکز، کارآمد و مسئولانه در این محدوده ارزشمند است. این شهرداری با وظایف مشخص، مسئولیت اجرای طرح ویژه، تهیه طرحهای موضعی و پایش مستمر را بر عهده خواهد داشت.
حفاظت علمی و اصولی: رعایت دقیق ضوابط حفاظتی ملی و جهانی برای تپه هگمتانه و سایر آثار تاریخی، همراه با افزایش کاربریهای گردشگری در پیرامون آنها، از دستاوردهای مهم این طرح در حوزه حفاظت میراث است. همچنین کنترل هماهنگی کامل طرح با طرح جامع شهر همدان و ملاک قرار دادن آن برای صدور پروانه، از بروز ناهماهنگیها در برنامهریزی شهری جلوگیری کرده و انسجام لازم را تضمین میکند.
ساماندهی هوشمندانه ساخت و ساز: انطباق ارتفاع و تراکم ساخت و ساز با ضوابط ابلاغی وزارت میراث فرهنگی، ضمن حفظ منظر تاریخی شهر، از ساخت و سازهای بیرویه و آسیبزننده جلوگیری میکند.
احیای عناصر طبیعی و تاریخی: طرح خواناسازی رودخانه آلوسجرد و چشمهها، گامی مؤثر در جهت احیای عناصر طبیعی و ارزشمند شهر و افزایش جذابیتهای بصری و تاریخی آن است.
مدیرکل دفتر معماری، طراحی شهری و بافت های واجد ارزش همچنین اهداف این مصوبه را در بخش تامین زیرساخت و خدمات شهری شامل ترافیک روان و دسترسی آسان و بازآفرینی شهری هدفمند عنوان کرد.
زیرساختهای پایدار؛ ارائه راهکارها در زمینه آبهای سطحی و فاضلاب با هماهنگی شرکت آب منطقهای، به پایداری زیرساختهای حیاتی شهر کمک کرده و مشکلات زیستمحیطی را کاهش میدهد.
ترافیک روان و دسترسی آسان؛ تکمیل مسیرهای پیادهمدار، اولویت دادن به حمل و نقل عمومی و پارکینگ در مبادی ورودی، ضمن بهبود جریان ترافیک، دسترسی به نقاط مختلف شهر را برای شهروندان و گردشگران تسهیل میکند.
بازآفرینی شهری هدفمند؛ تکمیل و دستهبندی پروژههای حفاظتی، احیایی و گردشگری و تعریف پروژههای خاص مانند احیای کاروانسراها و بناهای شاخص، به بازآفرینی هدفمند و مؤثر بافت تاریخی کمک میکند.
حسینی نیا تصریح کرد: بدیهی است طرح مذکور پس از انجام اصلاحات مطرح شده و تکمیل مدارک نهایی ملاک عمل قرار خواهد گرفت. تصویب این طرح، گامی قاطع در جهت حفظ میراث غنی همدان و ارتقای چشمگیر کیفیت زندگی شهروندان آن است. این اقدام، نشاندهنده تعهد مدیریت شهری به توسعه پایدار و آیندهنگر است که در آن، هویت تاریخی و رفاه عمومی در کنار یکدیگر معنا مییابند.